nl | en steun ons

Asier Mendizabal

1.
Een van de meest paradigmatische stukken in Oteiza's experimentele werk in de Bienal de São Paulo in 1957 was Par espacial ingrávido, soms ook wel Par móvil [Mobile Pair] genaamd. De kleine sculptuur behandelde in haar verschillende versies een formeel probleem: de behoefte aan minstens drie punten om eender welke vaste stof te ondersteunen. Het werk, bestaande uit twee halve cirkels gemaakt van staalplaten en loodrecht verbonden op een excentriek punt op hun rechte zijden, wordt steeds ondersteund door twee punten op zijn ronde randen. Omdat de lasnaad werd verplaatst vanuit het midden (in een punt bepaald door de toepassing van de gulden snede), wordt het gewicht van het werk nooit gestabiliseerd in het midden en blijft de hele structuur onstabiel. Het draait op één rand en transfereert zijn gewicht naar de andere rand, waarop het opnieuw roteert, voortbewegend in een potentieel oneindige oscillatie. Deze eeuwigdurende beweging waarnaar verwezen wordt in de titel Mobile Pair was een bevinding die, in haar relatie tot tijd en ruimte, de reeks rond de leegte van de bol aanvulde, die ook in de Biënnale te zien was. Mobile Pair zou vele jaren later, in de context van het Baskenland, herbestemd worden als funeraire stèle. Een nieuw monument. Oteiza heeft onofficieel en op eigen initiatief een vergrote replica van Mobile Pair geïnstalleerd op de plaats waar ETA-lid Txabi Etxebarrieta in 1968 werd doodgeschoten door de Spaanse Guardia Cívil. Hij was het eerste lid van de organisatie dat tijdens een gewapende actie werd gedood, en ook de eerste die een Guardia, José Pardines Arcay, de dag ervoor doodde, niet ver van dat kruispunt. Voor deze gelegenheid gaf Oteiza het werk de nieuwe titel Walking Cross Stela, Homage to Txabi Etxebarrieta. Met deze toespeling op het walking cross (wandelende kruis) krijgt het onstabiele karakter van het werk, de ritmische beweging die tussen de twee tegenovergestelde randen oscilleert, een metaforische functie die niet overeenstemt met het abstracte formele onderzoek waaruit de sculptuur is ontstaan. Het nam de vorm aan van een funeraire stèle. Als symbool van de eerste twee in een lange lijst van dodelijke slachtoffers, veranderde deze eeuwigdurende beweging van tegengewichten de abstracte structuur in een metafoor voor de wrede stroom van gebeurtenissen die daar in gang werd gezet.

Bij zijn uitleg over een andere stèle, deze keer ter ere van de Peruviaanse dichter César Vallejo, waarbij Vallejos' poëzie wordt gebruikt als een vooruitstrevend voorbeeld van de 'poëtische verlenging' van een voltooid kunstwerk, suggereert Oteiza een soortgelijke oefening. Gebaseerd op een aantal verzen van het gedicht waaruit Oteiza de titel van zijn sculptuur ontleende, Spain,Take This Chalice Away from Me, geschreven door Vallejo tijdens de laatste maanden van zijn leven in een toespeling op de Spaanse burgeroorlog, geeft de beeldhouwer een metaforische, bijna figuratieve interpretatie van de stèle. Het originele beeldhouwwerk, waarvan de verblijfplaats momenteel onbekend is, werd gevormd door twee staalplaten, waarin twee cirkels waren uitgesneden. De geperforeerde platen waren gebogen om een binnenruimte te creëren met een ruwweg cilindrische vorm. In deze opstelling 'omarmen' ze als het ware de lege innerlijke ruimte, en wordt de leegte gecreëerd waar Oteiza voortdurend naar verwijst in zijn laatste werken. Deze kleine, ontbrekende stèle was volgens Oteiza zijn laatste sculptuur.

Oteiza tekende in deze twee staalplaten geperforeerd door twee paar schijven die een van hun zijden openen, beelden uit de poëzie van Vallejo. Verzen als 'twee aardse platen' of 'als de hemel in twee aardse voorgeborchten past' werden gebruikt om een reeks toespelingen op te roepen en die te verbinden met de twee metalen platen die de stèle vormen. Twee aardse platen en twee voorgeborchten. Het voorgeborchte, naast 'de plaats waar de rechtvaardige mensen wachten', zoals Oteiza met potlood schrijft in een van zijn manuscripten, is 'de ogenschijnlijke omtrek van de hemellichamen' in de astronomie, en is getekend op de vorm van een metalen plaat die de cirkelvormige holtes in de stèle vormt. Op die manier, door de verzen van Vallejo, worden de lege schijven, gesneden uit de twee metalen platen, tekens die figuratiever zijn dan het door hen weergegeven abstracte experimentele proces oorspronkelijk had gesuggereerd.

2.

Het is een eenvoudige oefening om de beide rechthoekige platen, met hun twee cirkelvormige gaten, voor te stellen als de twee vlakke staalplaten die ze waren voordat ze werden gebogen om de grafstele voor César Vallejo te vormen. Als we dit zouden doen, zouden we zien dat de metalen platen, waarin beide schijven negatief staan getekend, dat is wat overblijft na het wegsnijden van twee cirkelvormige stukken; dat de omtrek die op deze manier wordt gecreëerd niet meer is dan het resterende materiaal van deze snede, mogelijk als rest weggegooid in het atelier. Als we ons de schijven voorstellen die uit deze plaat werden gesneden, is het niet moeilijk om te zien dat het dezelfde schijven zijn die Oteiza twee jaar eerder gebruikte om Mobile Pair te maken.

Asier Mendizabal

Kunstenaars:

2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002 2001