Wapke Feenstra verkende in 2010 het Limburgse landschap en volgde de bewegingen van grondgebonden producten.

20 MEI – BICHTERWEERD, DILSEN STOKKEM EN ZUID-WILLEMSVAART – VRACHT

Aan de Zuid-Willemsvaart wordt de Lena beladen met honderdtwintig ton breekzand. Zo'n veertig vrachtauto's. Drie vrachtauto's kiepen af en aan het binnenschip vol. Schipper Ab Wemmenhove let erop dat de lading goed wordt verdeeld en zoon Lennard schuurt intussen zoemend de roest van het dek. Zodra het schip vol is, gaan de luiken dicht – tegen het stuiven. Schippersvrouw Mini is de stuurvrouw. Dek en luiken worden al varend schoongespoeld en goed geschrobd. Mini vaart voorzichtig, want ze zijn voor de Zuid-Willemsvaart op maximale diepgang geladen. Middernacht legt de familie aan ten noorden van de sluis van Born. Dat is hemelsbreed nog geen vijf kilometer van Bichterweerd, waar de maaskeien werden vermorzeld tot breekzand.

21 MEI – DE LENA – VAREN

Om zes uur in de ochtend slaat de zware diesel aan. Ab vaart de eerste uren en wisselt die ochtend af met vrouw en zoon. Het gaat gestaag richting noorden via de Maas en de gekanaliseerde Maas. De Pinkstertoeristen zijn al zichtbaar op de oevers en het landschap kabbelt voort. Lennard gaat in de middag van boord. Hij moet voetballen, want kan dit seizoen nog topscorer worden. Na het Maas-Waalkanaal komt de Lena op de Waal. Daar staat wat meer stroming, maar het is erg rustig met het scheepsverkeer. 'Er is weinig vracht,' zegt Ab, 'en als er vracht is, dan is de prijs laag.' De crisis is voelbaar, maar 'een schip moet niet stilliggen' heeft hij van zijn vader geleerd. Nieuwe vrachten worden per telefoon in de stuurhut geregeld. Getweeën mogen ze veertien uur achter elkaar varen. Dat is even rekenen, maar ze halen de Prinses Irene Sluis op tijd en liggen daar langszij bij de Delta uit Dordrecht.

22 MEI – DE LENA - OP NAAR DE LAGE WEIDE

Weer om zes uur in de stuurhut en varen. Voor Ab is dat dagelijkse kost. Mini brengt het ontbijt bij hem boven en in de loop van de ochtend varen ze Utrecht binnen. Er staat een nostalgisch rood wapen van Utrecht op hun binnenschip. Ab is van oorsprong Utrechter, maar het gezin staat al jaren ingeschreven in Werkendam. De kinderen zaten daar op het reformatorisch internaat De Merwede en wonen aan de wal. De Lena arriveert rond het middaguur bij de firma Pouw op bedrijventerrein Lage Weide. Het is er stil en verlaten. Met de Pinksterdagen wordt er niet gewerkt.

25 MEI – LAGE WEIDE – LOSSEN

Bij Pouw is het een drukte van belang. Vrachtauto’s rijden af en aan, er wordt gerecycled op lange transportbanden, met laadbakken geschept en op de kade staat de gele kraan te lossen. Om tien uur is de Lena aan de beurt. Dat lossen gaat veel sneller dan het laden, vijf uur laden en tweeëneenhalf uur lossen, dat is de verhouding. De gele kraan staat nooit stil en wisselt vier keer van machinist. Het breekzand wordt via een transporteur in blauwe silo's opgeslagen. Het is bestemd voor slijtlagen van autowegen. Ab en Mini zijn blij dat ze deze keer het ruim niet hoeven schoon te maken, de bobcat van Pouw maakt alles goed schoon en bovendien: breekzand is erg zuiver.

26 MEI - SONNISHEIDE – KUDDE NAAR DE HEIDE

De eerste schapen kuieren om zeven uur uit de schuifdeur. Ze aarzelen even, rennen een stukje, wachten op de rest en stuiven dan als een dikke stofwolk richting heide. Johan Schouteden sluit de afrastering, een wit lint waar stroom op staat. Vandaag wordt die afrastering gecontroleerd, want alle linten moeten strak staan. Met de bordercollie in de laadbak rijdt hij via brandgangen en over smalle, verharde wegen langs verkeersborden met doodshoofden erop. Daar wordt met scherp geschoten. De hei is een militair oefenterrein. Schapen wennen daaraan, maar de boer mag er na negenen niet meer komen.

26 MEI - SONNISHEIDE – KUDDE NAAR DE STAL

Het heeft gegoten, maar rond halfacht is het droog. Toon Schouteden, de zoon van Johan, haalt de kudde binnen. Zodra de schapen de hond zien, komt er beweging in de lichte vlekken op de heide. Na een paar minuten ontstaat er een compacte kudde, die gestaag groeit. Ze staan met zijn honderden voor de afrastering. Nu volgt geen stofwolk, maar rennende schapen die waterplassen ontwijken. Eenmaal in de stal is het een hels kabaal. Lammeren die hun moeder zoeken. Moeders die naar lammeren roepen. 'Ze vinden elkaar altijd weer terug,' zegt Toon. Het lawaai ebt langzaam weg. Lammeren drinken, terwijl de ooien een plukje hooi pakken.

27 MEI – WATERSCHEI - GEOLOGY OP DE MIJNBERG

Geologie is niet te vatten. Gelukkig is Michiel Dusar er weer. Hij vertelt over al die miljoenen jaren alsof het niks is. Het verhaal van de steenkool ligt in brokjes op de voet van de terril. Een zandlaag in de steenkool duidt op een overstroming van ruim driehonderd miljoen jaar geleden. Omdat ik een tijdbalk heb nagetekend en daar aantekeningen in maak, begint het praten over miljoenen te wennen. We gaan langs de Kattevennen en kijken naar Het Stenenpad. In chronologische volgorde liggen daar stenen op een rij.

27 MEI- BORGLOON – DE ZOETWATERKWARTSIET

In de boomgaard in Borgloon leidt Koen Martens onze wandeling langs een zoetwaterkwartsiet. Hij vond hem bij het grondbewerken in de boomgaard. Dat kwartsiet is zo'n honderd miljoen jaar oud en ligt op leem die hier twintigduizend jaar geleden geland is. Dat leem ook door de lucht kan neerslaan is nieuw voor mij. Dan breekt Michiel Dusar het kwartsiet in stukken en doet een handzaam stuk onder zijn arm. Dat gaat mee richting Brussel, naar de Belgische Geologische Dienst.

28 MEI – WATERSCHEI TERRL – NATUURWANDELING

Luc Vanoppen organiseert wandelingen waarbij hij planten determineert. Zo ook op de terril. 'De terril is een van de weinige plekken waar de biodiversiteit nog toeneemt,' steekt hij van wal. Op deze terril is in de jaren negentig een soort chemische laag met 'terrilzaden' geplakt en dat irriteert natuurkenners, want het verloop van de toenemende begroeiing is daarmee beïnvloed. Toch ziet hij elk jaar nieuwe planten. Vandaag: veldsla! Dan loont de wandeling. Op de weg terug treft hij een andere natuurkenner. Die kijkt met name naar vlinders en insecten.